BİLGİ NOTU

 

Türkiye de ilk defa, HEAŞ – Hamitabat Santralı  Gaz Türbinleri için, HEAŞ - TÜBİTAK- MAM arasında  imzalanan bir anlaşma ile, Ekim 2004 de toplam 1509 adet ve Gaz Türbin rotor ve Stator ısı plakaları, Yanma odası metal tuğlaları, türbin ısı giriş zırhları gibi, sıcak gaz yollarına ait süper alaşımdan oluşan, çeşitli parçaların imalatı başarı ile gerçekleştirilmiştir. Bu parçalar 2006 yılında HEAŞ Gaz türbinlerinde montajı yapılarak 19.000 saattir problemsiz olarak başarı ile kullanılmaktadır.

 Bu parçalar  1.400.000.- İsviçre Frankı bedel ile imal edilerek, yurt dışı sipariş bedelinden en az  %50 daha ucuza mal edilmiştir. En önemlisi, bir ilk gerçekleştirilmiş ve benzer sektörler için önemli, teknik, ekonomik ve örnek adımlar atılmıştır. İmalatçı kuruluşa önemli maddi destek sağlanmıştır.

TÜBİTAK - MAM  Malzeme  Enstitüsü’ nde  geliştirilen, Gaz türbin malzemeleri, Kobalt ve Nikel esaslı süperalaşım malzemelerdir.

Havacılık ve uzay sanayinde, daha uzun sureli ve daha hızlı  uçabilmek için tercih edilen süperalaşımların, elektrik santrallerinde tercih edilmesinin nedeni, Gaz türbinlerinden ve dolayısıyla santralden daha yüksek verim elde etmektir. Zira bir türbinde yanma sıcaklığının her beş derecelik yükselişi, yanma  veriminde %1 artışa neden olur. Tüm ülke çapında düşünüldüğünde, yanma sıcaklığındaki 20 derecelik artış, 1 milyar dolarlık yakıt tasarrufu anlamına gelmektedir.

Konvansiyonel olarak kullanılan özel çeliklerin bile kullanım sıcaklığı  960°C iken süperalaşımların 1200 °C a kadar güvenilir bir biçimde kullanılmaları sayesinde Gaz türbin verimliliği oldukça yükselmektedir.

Süperalaşımlara katılan Kobalt, Wolfram gibi elementler, yüksek sıcaklıklarda kullanım imkanı sağlamasına rağmen,  bu yüksek sıcaklıklarda metal parçalar adeta bir cam kırılganlığına ulaşmaktadır. Çok yüksek vakum seviyelerinde ergitme yapmak gibi son derece özel proseslerle üretilen her bir parçanın, mutlaka %100 güvenilir olması gerekmektedir. Zira en küçük bir parça kırılması  dahi, bir türbinde yaklaşık 15 milyon US dolarlık zarara yol açacağı gibi, asıl önemlisi, ihtiyaç duyulduğu anda, enerji ihtiyacını karşılayamamanın verdiği kayıptır.

Bu nedenle, Dünyada sadece bir kaç üreticisi olan bu malzemelerin, Ülkemizde, TUBITAK - MAM  tarafından yapılması büyük önem taşır. Zira bir yandan milli kaynakların kullanılması sağlanırken, son derece kritik bir dönemde, özellikle HEAŞ gaz türbinlerinde işletme halinde olabilecek hasarlara karşı, çok büyük bir riske girilerek, denenmesi yapılmış ve başarılmıştır. 

Destekleyici ve kullanıcı kuruluş HEAŞ, bu birinci parti imalattan sonra, Mayıs 2008 de yeni bir sözleşme ile, toplam 2.000.000.- İsviçre Frankı bedelle, en az % 60 tasarrufla ve daha önce yurt dışından ithal edilen Toplam 9.186 adet, Gaz ve Buhar türbinlerine ait özel saplama, somun, kovan, gerdirmeli tip saplamaların ve özel makine elemanlarının imalatına başlanmıştır. 

İmalatı yapılan ve denenen tüm parçaların, işletme davranışları, uluslar arası standart ve şartlarda, takip edilip, sürekli olarak, gelişmeleri incelenmiştir.  Sonuç çok başarılıdır. 

Bu başarıyı ve mutluluğumuzu ; Bize her zaman, “yerli üretim” fikri aşılayan, moral ve destek veren,  Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanımız Sayın, Dr. M. Hilmi GÜLER’ ile paylaşır saygılar sunarız.                                        

                                                                                    Abdürrezzak KATIRCIOĞLU

                                                                                       HEAŞ Genel Müdürü